ประวัติคณะครุศาสตร์

คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์

ประวัติคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์

ความเป็นมา

คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ เป็นหน่วยงานทางวิชาการที่มีประวัติความเป็นมายาวนานและถือเป็น หนึ่งในคณะเก่าแก่และเป็นคณะแรก ๆ ของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ มีพัฒนาการผูกพันกับการผลิตและพัฒนาครูในจังหวัดอุตรดิตถ์และพื้นที่ภาคเหนือมาอย่างต่อเนื่อง

จุดเริ่มต้นของคณะย้อนกลับไปสู่ โรงเรียนฝึกหัดครูประกาศนียบัตร จังหวัดอุตรดิตถ์ ซึ่งก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2497 ในระยะแรกมีภารกิจสำคัญในการผลิตครูเพื่อรองรับความต้องการกำลังคนทางการศึกษาของประเทศและภูมิภาค

จากสถาบันฝึกหัดครูในระยะแรก ได้พัฒนาบทบาทและสถานะมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในด้านการจัดการศึกษา การผลิตครู การพัฒนาบุคลากรทางการศึกษา ตลอดจนการขยายภารกิจทางวิชาการ จนต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อ วิทยาลัยครูอุตรดิตถ์ และพัฒนามาสู่การเป็น คณะครุศาสตร์ วิทยาลัยครูอุตรดิตถ์ ก่อนที่จะเปลี่ยนผ่านสู่การเป็นส่วนหนึ่งของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ในปัจจุบัน

ยุคเริ่มต้น : โรงเรียนฝึกหัดครูประกาศนียบัตร จังหวัดอุตรดิตถ์

การจัดตั้งโรงเรียนฝึกหัดครูประกาศนียบัตร จังหวัดอุตรดิตถ์ เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2497 ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญของพัฒนาการด้านการผลิตครูของสถาบันแห่งนี้ ในช่วงเวลานั้น ประเทศไทยมีความต้องการครูและบุคลากรทางการศึกษาเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะพื้นที่ต่างจังหวัด การจัดตั้งโรงเรียนฝึกหัดครูจึงมีความสำคัญต่อการเพิ่มโอกาสทางการศึกษาและการกระจายบุคลากรทางการศึกษาไปยังพื้นที่ต่าง ๆ สถาบันฝึกหัดครูอุตรดิตถ์ยังมีบทบาทในระดับภูมิภาค โดยในอดีตทำหน้าที่เป็น ศูนย์กลางทางการศึกษาฝึกหัดครูของภาคเหนือ ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดต่าง ๆ ได้แก่ อุตรดิตถ์ แพร่ น่าน ลำปาง เชียงราย เพชรบูรณ์ บทบาทดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า สถาบันแห่งนี้ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงผลิตครูเพื่อจังหวัดอุตรดิตถ์เท่านั้น แต่มีส่วนสำคัญต่อการพัฒนากำลังคนด้านการศึกษาของพื้นที่ภาคเหนือในวงกว้างด้วย

การพัฒนาสู่ “วิทยาลัยครูอุตรดิตถ์”

เมื่อระบบการฝึกหัดครูของประเทศไทยมีการพัฒนาและปรับเปลี่ยนตามนโยบายด้านการศึกษา สถาบันฝึกหัดครูในจังหวัดอุตรดิตถ์ได้พัฒนาสถานะและบทบาทจากโรงเรียนฝึกหัดครูไปสู่ วิทยาลัยครูอุตรดิตถ์ ช่วงของการเป็นวิทยาลัยครูถือเป็นช่วงสำคัญ เพราะเป็นระยะที่สถาบันเริ่มขยายภารกิจจากการผลิตครูในระดับประกาศนียบัตรไปสู่การจัดการศึกษาระดับที่สูงขึ้น และเริ่มมีบทบาทด้านวิชาการที่หลากหลายมากขึ้น การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของกฎหมายว่าด้วยวิทยาลัยครู โดยเฉพาะ พระราชบัญญัติวิทยาลัยครู พ.ศ. 2518 และการแก้ไขเพิ่มเติมในเวลาต่อมา ซึ่งเปิดโอกาสให้วิทยาลัยครูสามารถจัดการศึกษาในระดับปริญญาตรี และขยายการจัดการศึกษาไปยังสาขาวิชาอื่นนอกเหนือจากการศึกษาได้

พ.ศ. 2527 : ก้าวสู่ “คณะครุศาสตร์ วิทยาลัยครูอุตรดิตถ์” จุดเปลี่ยนที่สำคัญอีกครั้งเกิดขึ้นในช่วง พ.ศ. 2527 ภายหลังการแก้ไขพระราชบัญญัติวิทยาลัยครู พ.ศ. 2518 ซึ่งทำให้วิทยาลัยครูสามารถจัดการศึกษาระดับปริญญาตรีได้ทั้ง สาขาการศึกษาและสาขาอื่น ๆ ในช่วงนี้หน่วยงานด้านการศึกษาของวิทยาลัยได้รับการพัฒนาและยกระดับเป็น คณะครุศาสตร์ วิทยาลัยครูอุตรดิตถ์ การเปลี่ยนสถานะดังกล่าวมีความสำคัญต่อการพัฒนาคณะ เพราะทำให้คณะครุศาสตร์มีบทบาทชัดเจนมากขึ้นในการ

ผลิตบัณฑิตทางการศึกษา

ผลิตครูและบุคลากรทางการศึกษา

พัฒนาหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้

ส่งเสริมการวิจัยทางการศึกษา

ให้บริการวิชาการแก่สถานศึกษาและชุมชน

พัฒนาวิชาชีพครูในพื้นที่

จึงกล่าวได้ว่า ช่วงเวลานี้เป็นช่วงที่คณะครุศาสตร์เริ่มก้าวจาก “หน่วยงานฝึกหัดครู” ไปสู่การเป็น สถาบันทางวิชาการด้านการศึกษาอย่างเต็มรูปแบบ

พ.ศ. 2535 : ยุค “สถาบันราชภัฏ” วันที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 เป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญในประวัติศาสตร์ของสถาบันฝึกหัดครูทั่วประเทศ เมื่อมีพระราชทานนาม “สถาบันราชภัฏ” แทนชื่อ “วิทยาลัยครู” การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาสถาบันฝึกหัดครูให้มีบทบาทกว้างขึ้นในฐานะสถาบันอุดมศึกษา สำหรับอุตรดิตถ์ สถาบันจึงก้าวเข้าสู่ยุคของ สถาบันราชภัฏอุตรดิตถ์ และคณะครุศาสตร์ยังคงเป็นหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบภารกิจด้านการผลิตและพัฒนาครู

พ.ศ. 2547 : การเป็น “มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์” วันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2547 ถือเป็นหมุดหมายสำคัญของสถาบัน เมื่อพระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยราชภัฏ พ.ศ. 2547 มีผลให้สถาบันราชภัฏทั่วประเทศเปลี่ยนสถานะเป็น มหาวิทยาลัยราชภัฏ นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา หน่วยงานด้านการศึกษาจึงใช้ชื่อว่า คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ และมีสถานะเป็นหนึ่งในคณะหลักของมหาวิทยาลัย ต่อมาในการจัดโครงสร้างส่วนราชการของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ ได้กำหนดให้ คณะครุศาสตร์ เป็นหนึ่งใน 9 ส่วนราชการหลักของมหาวิทยาลัย ร่วมกับคณะและหน่วยงานสำคัญอื่น ๆ

พัฒนาการด้านการผลิตบัณฑิตและหลักสูตร หลังการเปลี่ยนผ่านสู่มหาวิทยาลัยราชภัฏ คณะครุศาสตร์ได้พัฒนาการจัดการศึกษาให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของระบบการศึกษาและความต้องการของสถานศึกษา มีการพัฒนาหลักสูตรครุศาสตรบัณฑิตในหลากหลายสาขาวิชา บทบาทของคณะจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการ “ผลิตครู” ในความหมายดั้งเดิม แต่ขยายไปสู่การสร้าง ครูที่มีความรู้ทางวิชาการ ทักษะวิชาชีพ ทักษะดิจิทัล ความสามารถด้านนวัตกรรม และความสามารถในการทำงานร่วมกับชุมชนและท้องถิ่น

การพัฒนาสู่คณะครุศาสตร์ยุคปัจจุบัน ในปัจจุบัน คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ มุ่งพัฒนาตนเองให้เป็นแหล่งผลิตครูและพัฒนาบุคลากรทางการศึกษาที่ตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคม คณะกำหนดวิสัยทัศน์ว่า

“คณะครุศาสตร์เป็นต้นแบบผลิตครูและพัฒนาบุคลากรทางการศึกษาเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ด้วยการสร้างเครือข่ายความร่วมมือและบริหารจัดการด้วยหลักการธรรมาภิบาลเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน” แนวทางดังกล่าวสะท้อนการเปลี่ยนแปลงจากแนวคิดการผลิตครูแบบเดิมไปสู่การสร้าง ระบบนิเวศการเรียนรู้ทางวิชาชีพ ที่เชื่อมโยงระหว่างมหาวิทยาลัย โรงเรียน ชุมชน หน่วยงานทางการศึกษา และภาคีเครือข่าย

พันธกิจของคณะครุศาสตร์ในปัจจุบัน

คณะกำหนดพันธกิจสำคัญไว้ 5 ด้าน ได้แก่

1 การผลิตครูต้นแบบ มุ่งผลิตบัณฑิตครูให้สอดคล้องกับความต้องการของหน่วยงานผู้ใช้ครู โดยเน้นทั้งความรู้ ความสามารถทางวิชาชีพ คุณธรรม จริยธรรม และทักษะที่จำเป็นต่อการจัดการศึกษาในยุคใหม่

2 การพัฒนาบุคลากรทางการศึกษา มุ่งส่งเสริมและพัฒนาครู ผู้บริหารสถานศึกษา และบุคลากรทางการศึกษาให้มีความรู้และสมรรถนะที่ทันต่อการเปลี่ยนแปลง

3 การวิจัยและบริการวิชาการ นำองค์ความรู้จากการวิจัยและวิชาการไปเชื่อมโยงกับพันธกิจสัมพันธ์ระหว่างมหาวิทยาลัยกับสังคม เพื่อแก้ไขปัญหาและพัฒนาการศึกษาในพื้นที่

4 การทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม ให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์และสืบสานศิลปวัฒนธรรม รวมถึงการดำเนินโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

5 การบริหารจัดการด้วยหลักธรรมาภิบาล มุ่งบริหารคณะด้วยความโปร่งใส มีส่วนร่วม รับผิดชอบ และคำนึงถึงประสิทธิภาพและการพัฒนาอย่างยั่งยืน

ปรัชญาและอัตลักษณ์

ปัจจุบันคณะครุศาสตร์กำหนดปรัชญาว่า “แหล่งรวมภูมิปัญญา พัฒนาวิชาชีพครูและบุคลากรทางการศึกษา” ขณะที่อัตลักษณ์ของคณะ คือ “ครูดี มีจิตอาสา พัฒนาท้องถิ่น ด้วยวิศวกรสังคม” แนวคิดดังกล่าวสะท้อนบทบาทของคณะในฐานะสถาบันผลิตครูที่ไม่ได้มุ่งเน้นเฉพาะความรู้ทางวิชาการ แต่ต้องการสร้างครูที่สามารถนำความรู้ไปใช้ในการพัฒนาผู้เรียน สถานศึกษา ชุมชน และท้องถิ่น

การสร้างเครือข่ายทางการศึกษา

อีกพัฒนาการที่สำคัญของคณะครุศาสตร์ยุคปัจจุบัน คือการทำงานร่วมกับเครือข่ายทางการศึกษา โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยราชภัฏกลุ่มภาคเหนือ มีการสร้างความร่วมมือระหว่างคณะครุศาสตร์ของมหาวิทยาลัยราชภัฏในภาคเหนือ ได้แก่ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบูรณ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ โดยมีการดำเนินความร่วมมือทางวิชาการร่วมกันมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2550 เป็นต้นมา และมีการจัดกิจกรรมทางวิชาการและการประชุมวิชาการร่วมกันอย่างต่อเนื่อง ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือการจัด การประชุมวิชาการระดับชาติครุศาสตร์ศึกษา และกิจกรรมพัฒนาทักษะวิชาชีพครู ซึ่งช่วยยกระดับการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และนวัตกรรมทางการศึกษาระหว่างสถาบัน

การพัฒนาด้านนวัตกรรมและเทคโนโลยีการศึกษา

ในยุคปัจจุบัน คณะให้ความสำคัญกับการสร้าง ครูนวัตกร และการนำเทคโนโลยีมาใช้สนับสนุนการเรียนรู้ กิจกรรมของคณะในช่วงหลังมีการส่งเสริมเรื่อง “นวัตกรครู” การสร้างนวัตกรรม และการพัฒนาทักษะวิชาชีพครู ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21 แนวทางดังกล่าวทำให้บทบาทของคณะขยายจากการผลิต “ครูผู้สอน” ไปสู่การผลิต ครูผู้สร้างการเปลี่ยนแปลง ที่สามารถ ออกแบบการเรียนรู้ ใช้เทคโนโลยีดิจิทัล สร้างนวัตกรรมการศึกษา ทำวิจัยในชั้นเรียน แก้ปัญหาผู้เรียน ทำงานร่วมกับชุมชน ใช้ข้อมูลในการพัฒนาการศึกษา

อาคารและสถานที่ของคณะ

คณะครุศาสตร์มีอาคารเรียนและพื้นที่สำหรับสนับสนุนการจัดการเรียนการสอนหลายส่วน โดยมีอาคารสำคัญ ได้แก่ อาคารครุศาสตร์เก่า เป็นอาคารไม้ 3 ชั้น ใช้เป็นพื้นที่สำหรับ ห้องพักคณาจารย์ ห้องประชุม ห้องเรียน สโมสรนักศึกษาคณะครุศาสตร์ อาคารคณะครุศาสตร์ใหม่ หรืออาคาร ED เป็นอาคาร 4 ชั้น ซึ่งก่อสร้างบริเวณสนามเทนนิสเดิมของมหาวิทยาลัย ใช้เป็นพื้นที่สำคัญของคณะ เช่น ห้องสมุดคณะ ห้องเรียน สำนักงานคณบดี ห้องประชุม ลานวัฒนธรรม ห้องพักคณาจารย์ นอกจากนี้ยังมี อาคาร 8 และอาคาร 9 ที่เป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่สนับสนุนการจัดการศึกษาของคณะ

คณะครุศาสตร์กับการพัฒนาท้องถิ่น

ด้วยสถานะของมหาวิทยาลัยราชภัฏซึ่งมีพันธกิจสำคัญในการพัฒนาท้องถิ่น คณะครุศาสตร์จึงมีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยง มหาวิทยาลัย–โรงเรียน–ชุมชน–ท้องถิ่น บทบาทดังกล่าวครอบคลุมตั้งแต่การผลิตครู การฝึกประสบการณ์วิชาชีพครู การพัฒนาครูประจำการ การวิจัยทางการศึกษา การบริการวิชาการ ตลอดจนการร่วมแก้ไขปัญหาด้านการศึกษาในพื้นที่ จึงอาจกล่าวได้ว่า คณะครุศาสตร์ไม่ได้เป็นเพียงหน่วยงานที่ผลิตบัณฑิตครู แต่เป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาระบบการศึกษาและทรัพยากรมนุษย์ของท้องถิ่น